Veel vrouwen met autisme ervaren extra klachten rondom hun menstruatie. Hoe kun je hier het beste mee omgaan? Dat verschilt per persoon. Voor de SAM-app schreef Celina Boelen schreef hierover een heldere tekst op basis van wetenschappelijke literatuur. Je kunt deze nu ook hieronder lezen.

Menstruele cyclus

Hoe ziet een menstruele cyclus er uit? De eerste menstruatie begint meestal in de puberteit, wanneer een meisje tussen de 10 en 15 jaar oud is. De menstruatie stopt bij de overgang, wanneer een vrouw ongeveer tussen de 45 en 55 jaar is. Een menstruatiecyclus duurt meestal tussen de 21 en 35 dagen. Gemiddeld duurt een cyclus 28 dagen. In de puberteit en rond de overgang kan de cyclus onregelmatig zijn. Sommige mensen houden hun hele leven een onregelmatige cyclus. We spreken daarom ook niet van een “normale” cyclus, maar van een gemiddelde cyclus.

De cyclus bestaat uit twee fasen of twee delen:

De eerste helft heet de folliculaire fase. Deze fase begint met de menstruatie (ongeveer week 1). Daarna rijpt een nieuw eitje in de eierstok. Dit duurt tot de ovulatie, ook wel de eisprong genoemd (ongeveer week 2).

Na de eisprong begint de tweede helft van de cyclus: de luteale fase. In deze fase kan een eitje bevrucht worden. Als dit gebeurt, ontstaat er een zwangerschap (ongeveer week 3). Als er geen bevruchting plaatsvindt, wordt het baarmoederslijmvlies afgebroken en verlaat dit samen met het eitje het lichaam. Het afbreken van het baarmoederslijmvlies vindt plaats in week 4, waarna dit het lichaam verlaat tijdens de menstruatie in week 1.

PMS en PMDS

Veel vrouwen ervaren in de laatste week van hun cyclus en/of tijdens de menstruatie lichamelijke of psychische klachten. Deze klachten ontstaan meestal vlak voor de menstruatie. Bij sommige vrouwen zijn deze klachten ernstiger. Dan spreken we van PMS (premenstrueel syndroom) of PMDS (premenstruele dysfore stemmingsstoornis). Er is sprake van PMS of PMDS wanneer de klachten elke cyclus terugkomen, de klachten het dagelijks functioneren beperken en wanneer de kwaliteit van leven er duidelijk onder lijdt. PMDS is een stemmingsstoornis die valt binnen de depressieve stoornissen. Een andere klacht die kan voorkomen is dysmenorroe. Dit is de medische term voor ernstige menstruatiepijn, bijvoorbeeld sterke krampen in de onderbuik of pijn in de rug.

Al deze klachten hangen samen met veranderingen in hormonen tijdens de cyclus, vooral met het stijgen en dalen van de hormonen oestrogeen en progesteron. PM(D)S kan zowel psychische als lichamelijke klachten geven.

Psychische klachten:

• stemmingswisselingen
• prikkelbaarheid of boosheid
• somberheid of gevoelens van eenzaamheid
• angst of spanning
• minder interesse in activiteiten die normaal leuk zijn
• concentratieproblemen (“hersenmist”)
• vermoeidheid of weinig energie
• veranderingen in eetlust
• slaapproblemen
• rusteloosheid of verwardheid

Lichamelijke klachten:

• pijn in gewrichten, spieren of rug
• gevoelige of pijnlijke borsten
• een opgeblazen of pijnlijke buik
• hoofdpijn of migraine
• huidklachten, zoals acne
• gewichtsschommelingen
• vocht vasthouden in armen, benen, handen of voeten
• sterke krampen in de onderbuik of rug

Autisme, menstruatieklachten en stress

Uit onderzoek blijkt dat vrouwen met autisme vaker of sterker last kunnen hebben van klachten die met de menstruatiecyclus te maken hebben. Hormoonschommelingen kunnen invloed hebben op onder andere stemming, prikkelbaarheid en prikkelgevoeligheid, stress, spanning en nervositeit. Dit zijn gebieden waar mensen met autisme vaak al gevoeliger voor zijn. Daardoor kunnen hormonale veranderingen extra stress geven. Hormonen kunnen ook invloed hebben op het reguleren van emoties, executieve functies (zoals plannen en organiseren), sociale interactie en prikkelverwerking. Sensorische gevoeligheid kan hierdoor sterker of juist minder sterk worden. Ook lichamelijke functies zoals slaap, het immuunsysteem en de stofwisseling worden door hormonen beïnvloed. Wanneer deze veranderingen problemen geven, kan dat zorgen voor extra spanning en stress bij mensen met autisme. Ook onzekerheid over de cyclus, bijvoorbeeld bij een onregelmatige menstruatie, kan stress veroorzaken. Goede informatie over de menstruatiecyclus kan daarom helpend zijn. Als je begrijpt wat er in je lichaam gebeurt en waar je aan toe bent, kan dat meer overzicht en rust geven. Hierover gaan we binnenkort meer artikelen plaatsen in de SAM app! Je kunt ook altijd informatie opzoeken op betrouwbare websites zoals www.thuisarts.nl en www.pratenovergezondheid.nl.

Schaamte en praktische problemen

Sommige mensen vinden het moeilijk om over menstruatieklachten te praten. Schaamte, sociale angst of onzekerheid kunnen ervoor zorgen dat klachten niet besproken worden. Dit kan de stress vergroten.

Ook kunnen hygiëneproducten verschillend worden ervaren door sensorische gevoeligheid. Denk bijvoorbeeld aan maandverband, tampons, menstruatiecups of -discs of menstruatieondergoed. Voor sommige mensen voelt het ene product prettiger dan het andere. Dit is een kwestie van uitproberen wat bij jou past.

Er zijn ook aanwijzingen dat mensen met autisme pijn soms anders of intenser ervaren. Hierdoor kunnen menstruatieklachten als extra belastend worden ervaren.

Wat kun je zelf doen?

Heb je ernstige klachten of maak je je zorgen? Bespreek dit dan met je huisarts of gynaecoloog. Soms is er een onderliggende oorzaak voor de klachten. Een arts kan ook helpen bij het vinden van een passende behandeling, bijvoorbeeld goede pijnmedicatie. Vind je het moeilijk om naar een afspraak te gaan? Dan kan het helpen om iemand mee te nemen die je vertrouwt. Je kunt ook vooraf opschrijven welke klachten je hebt, wanneer ze optreden en welke vragen je wilt stellen. Zo kun je het gesprek beter voorbereiden.

Daarnaast is een gezonde leefstijl belangrijk. Probeer gezond en gevarieerd te eten,  voldoende te slapen en regelmatig te bewegen. Bewegen en sporten kunnen helpen om pijnklachten te verminderen. Door sporten kunnen baarmoederkrampen en daarmee pijn verminderen. Ook maak je tijdens het sporten bepaalde stofjes aan, zoals endorfine en dopamine, waardoor je je beter voelt. Ook ontspanningsoefeningen kunnen helpen, bijvoorbeeld ademhalingsoefeningen of andere ontspanningstechnieken zoals hier in de SAM app.

Probeer ook met mensen in je omgeving te praten over je klachten. Vertel wat je nodig hebt. Misschien heb je behoefte aan meer rust, of merk je dat je sneller overprikkeld bent. Als anderen dit weten, kunnen zij daar rekening mee houden.

Wees daarnaast ook vriendelijk voor jezelf. Het kan helpen om de lat wat lager te leggen op dagen dat je veel klachten hebt en iets te doen wat je helpt ontspannen.

Je cyclus bijhouden

Voor veel mensen helpt het om hun cyclus bij te houden. Dit kan met een cyclusdagboek op papier of een cyclus-tracker app. Hierin kun je bijhouden in welke fase van de cyclus je zit, welke klachten je ervaart en wanneer klachten terugkomen. Dit kan helpen om patronen te herkennen en beter voorbereid te zijn op bepaalde dagen in de cyclus, wat helpt om stress te verminderen. Het kan ook handig zijn wanneer je met een arts over je klachten praat.

Op dit moment is er nog geen cyclus-tracker beschikbaar in de SAM-app. In de toekomst willen we onderzoeken waar vrouwen met autisme behoefte aan hebben rondom hun cyclus en menstruatie. Ook willen we kijken welke functies een goede cyclus-tracker zou moeten hebben om te helpen stress te verlagen.